Meddygaeth Niwclear - Delweddu Moleciwlaidd

01792 285 295

Gwasanaeth Meddygaeth Niwclear Abertawe

Meddygaeth Niwclear - Delweddu Moleciwlaidd

Gwybodaeth i Gleifion a Lawrlwythiadau

Beth yw Meddygaeth Niwclear a Delweddu Moleciwlaidd?

Mae meddygaeth niwclear a delweddu moleciwlaidd yn ei gwneud yn bosib tynnu delweddau o sut mae’r corff yn gweithredu, a hynny ar lefelau’r celloedd a’r moleciwlau. Mae'r mathau hyn o ddelweddu yn cynrychioli’r ffordd mae delweddu diagnostig wedi datblygu; yn lle cynhyrchu lluniau anatomegol (gan ddefnyddio pelydrau-X) cymerir delweddau a mesuriadau o brosesau ffisiolegol y corff. Mae'n hanfodol bwysig i bob agwedd ar feddyginiaeth yn y dydd sydd ohoni, boed er mwyn gwneud diagnosis o glefyd yn ystod ei ddyddiau cynnar neu ddatblygu therapïau mwy effeithiol er mwyn teilwra’r driniaeth feddygol i’r unigolyn. Mae meddygaeth fodern yn cael ei thrawsnewid yn sylweddol, ac mae meddygaeth niwclear a delweddu moleciwlaidd yn arwain y ffordd, gan edrych yn ddwfn i'r corff i ddatgelu sut mae’n gweithio.

Mae meddygaeth niwclear a delweddu moleciwlaidd yn caniatáu i wyddonwyr a darparwyr gofal iechyd:

  • sicrhau gwell dealltwriaeth o lwybrau afiechydon
  • asesu cyffuriau newydd yn gyflym
  • gwella'r dewisiadau o ran therapi
  • monitro ymateb cleifion i driniaeth
  • dod o hyd i ffyrdd newydd o adnabod unigolion sydd mewn perygl o gael clefyd.

Pam mae Meddygaeth Niwclear a Delweddu Moleciwlaidd yn unigryw?

Mewn delweddu diagnostig confensiynol, defnyddir ffynhonnell egni allanol (fel pelydrau-X, meysydd magnetig neu donfeydd uwchsain) i gynhyrchu lluniau o wahanol feinweoedd. Mewn meddygaeth niwclear a phrosesau delweddu moleciwlaidd, cyflwynir ffynhonnell egni i'r corff. Caiff y ffynhonnell egni ei hymgorffori mewn meinwe, organ neu broses benodol ac yna caiff ei chanfod gan ddyfais allanol (camera gama, sganwyr SPECT neu PET) i ddarparu gwybodaeth am swyddogaeth organ a gweithgarwch celloedd.

Oherwydd bod afiechyd yn dechrau drwy newidiadau microsgopig i gelloedd, mae gan feddygaeth niwclear a delweddu moleciwlaidd y potensial i nodi afiechydon yn gynt, pan ellir eu trin yn well, a hynny’n aml cyn i ddelweddu confensiynol a phrofion eraill allu datgelu unrhyw annormaledd. Heb feddyginiaeth niwclear a phrofion delweddu moleciwlaidd, byddai angen triniaethau mewnwthiol (fel biopsi neu lawdriniaeth) i gael gwybodaeth unigryw fel yma.

Sut mae Meddygaeth Niwclear a Delweddu Moleciwlaidd yn Gweithio?

Mae meddygaeth niwclear a delweddu moleciwlaidd yn cynnwys cyfrwng delweddu (olinydd radiofferyllol neu chwiledydd) sy’n cynhyrchu signal. Caiff y cyfrwng ei gyflwyno i'r corff, a hynny fel arfer trwy bigiad. Defnyddir dyfais ddelweddu hefyd, sy'n gallu canfod a defnyddio signalau'r chwiledydd i greu delweddau manwl. Mae chwiledyddion, sydd wedi'u llunio i gronni mewn organ benodol neu i gysylltu â chelloedd penodol, yn ei gwneud yn bosib delweddu a mesur gweithgarwch celloedd a phrosesau biolegol.

Mewn meddygaeth niwclear, mae'r asiant delweddu’n gyfansoddyn sy'n cynnwys ychydig bach o ddeunydd ymbelydrol o'r enw olinydd radiofferyllol. Mae olinyddion radiofferyllol (a elwir hefyd yn radioniwclidau) yn cynhyrchu signal all all gael ei ganfod gan gamera gama neu sganiwr tomograffeg allyrru positronau (PET).

Meddygaeth Niwclear Abertawe - Delweddu Moleciwlaidd
Meddygaeth Niwclear Abertawe - Delweddu Moleciwlaidd
Meddygaeth Niwclear Abertawe - Delweddu Moleciwlaidd
Meddygaeth Niwclear Abertawe - Delweddu Moleciwlaidd

Delweddu PET

Delweddu PET sy’n defnyddio’r olinydd radiofferyllol FDG yw un o'r offer delweddu diagnostig pwysicaf a ddatblygwyd erioed. Mae'r rhan fwyaf o astudiaethau PET heddiw wedi'u cyfuno ag astudiaethau tomograffeg gyfrifedig (CT) er mwyn lleoli celloedd annormal yn well.

Mae FDG yn gyfansoddyn tebyg i glwcos, neu siwgwr, sy'n cronni yn y rhannau hynny o'r corff sydd fwyaf actif yn fetabolig (gan ddefnyddio glwcos ar gyfradd uchel). Ar ôl i’r FDG gael ei chwistrellu i lif gwaed y claf a'i adael i gronni am gyfnod byr, mae'r sganiwr PET yn creu delweddau sy'n dangos dosbarthiad yr olinydd radiofferyllol trwy'r corff. Mae hyn yn helpu i benderfynu a oes unrhyw annormaleddau. Er enghraifft, mae celloedd canser hynod weithgar yn dangos lefelau uwch o FDG, neu “dderbyniad” uwch ohono. Ar y llaw arall, mae celloedd yr ymennydd sy’n cael eu heffeithio gan ddementia yn derbyn llai o’r FDG.

Yn ogystal â FDG, ceir olinyddion radiofferyllol PET eraill er mwyn delweddu amrywiaeth fawr o brosesau canseraidd ac afreolaidd.

Mae PET yn offeryn pwerus ar gyfer gwneud diagnosis o ganser a phenderfynu ar ddifrifoldeb a maint y canser. Sganiau PET yw un o'r ffyrdd mwyaf effeithiol o ganfod bod y clefyd yn dod yn ôl.

Mae sganiau PET hefyd yn cael eu defnyddio fwyfwy i asesu sut mae claf yn ymateb i driniaeth canser. Mewn rhai achosion, gall PET benderfynu o fewn sawl diwrnod a yw therapi yn gweithio, tra allai gymryd misoedd i sganiau CT ddangos newid ym maint y tiwmor.

Gobaith ymchwilwyr yw y bydd y wybodaeth sy’n deillio o astudiaethau PET yn helpu meddygon yn fuan i ragweld pa gleifion fydd yn ymateb i gyffur cemotherapi penodol. Mae olinyddion radiofferyllol newydd wrthi’n cael eu llunio hefyd er mwyn nodi’r cyflyrau biolegol yn y corff (bio-farcwyr) sy'n arwydd o bresenoldeb canser. Yn ogystal â hyn, bwriedir i’r olinyddion radiofferyllol hyn roi gwybodaeth bwysig am diwmorau, a fydd yn rhoi arweiniad i feddygon wrth ddewis y cynllun triniaeth mwyaf effeithiol.

Delweddu SPECT

Mae tomograffeg gyfrifedig allyrru un ffoton (SPECT) yn sgan delweddu pwysig a chyffredin iawn sydd hefyd yn cynnwys chwistrellu olinydd radiofferyllol i lif gwaed y claf; mae’r olinydd yn cronni yn yr organ sy’n cael ei dargedu neu'n glynu wrth gelloedd penodol. Yna mae camera gama’n cylchdroi o amgylch y claf, gan gasglu data i greu delweddau tri dimensiwn o ddosbarthiad yr olinydd radiofferyllol. Mae hyn yn datgelu gwybodaeth am lif y gwaed a sut mae’r organ yn gweithio. Mae llawer o astudiaethau SPECT wedi'u cyfuno ag astudiaethau CT.

A yw Meddygaeth Niwclear a Delweddu Moleciwlaidd yn Ddiogel?

Mae meddygaeth niwclear a delweddu moleciwlaidd yn sganiau heb lawdriniaeth ac yn ddiogel. Dim ond ychydig bach o ddeunydd ymbelydrol sy’n cael ei ddefnyddio ar gyfer sganiau meddygaeth niwclear diagnostig. Weithiau mae hyn tua'r un faint o ymbelydredd y mae person yn ei gael mewn blwyddyn arferol neu’n hyd yn oed llai na hynny. O ganlyniad, mae'r risg o ymbelydredd sy'n gysylltiedig â sganiau fel hyn yn isel iawn o'i gymharu â'r buddion posibl.

Mae arbenigwyr meddygaeth niwclear yn defnyddio egwyddor ALARP (Mor Isel ag sy’n Ymarferol Rhesymol) i ddewis yn ofalus faint o olinydd radiofferyllol sy’n mynd i roi’r prawf cywir a'r maint lleiaf o ymbelydredd i'r claf. Y ffactorau sy’n pennu’r dos yw pwysau corff y claf, y rheswm dros yr astudiaeth a’r organ sy’n cael ei ddelweddu. Hefyd, mae technolegau delweddu mwy newydd yn dod i'r amlwg yn gyson er mwyn lleihau’r ymbelydredd i gleifion, gan sicrhau ar yr un pryd fod y prawf yn parhau i roi’r diagnosis cywir.

Mae sganiau meddygaeth niwclear wedi’u gwneud ar oedolion ers dros 50 mlynedd, ac ar fabanod a phlant o bob oed ers dros 40 mlynedd, a hynny heb unrhyw effeithiau andwyol amlwg.

Delweddu Hybrid

Mae'r cyfuniad o ddwy dechneg ddelweddu o'r enw cofrestru ar y cyd, cyfuno delweddau neu ddelweddu hybrid, yn ei gwneud yn bosib i wybodaeth o ddau fath gwahanol o sgan gael eu gweld mewn un set o ddelweddau. Mae PET/CT a SPECT/CT, sef cyfuniad o PET neu SPECT a CT, wedi dod yn offer diagnostig safonol am eu bod yn rhoi manylion am yr anatomi yn ogystal â manylion am sut mae’r organau a’r meinweoedd yn gweithio.

Mae mathau newydd o ddelweddu hybrid naill ai’n cael eu defnyddio neu wrthi'n cael eu datblygu, ac mae’r rhain yn cynnwys PET/MR, PET/uwchsain, a thechnolegau optegol amrywiol sy’n cael eu cyfuno â thechnegau delweddu confensiynol.

Biofarcwyr Delweddu

Biofarcwyr delweddu yw unrhyw sylweddau, strwythurau, neu brosesau y gellir eu mesur yn y corff (neu yn ei gynhyrchion) ac sy'n dylanwadu neu’n rhagfynegi canlyniad neu afiechyd, ac yn eu datgelu ar ddelweddau. Mae biomarcwyr delweddu moleciwlaidd yn cael eu datblygu ar hyn o bryd gyda'r nod o helpu meddygon i deilwra'r cynllun triniaeth ar gyfer y claf unigol a phatrymau unigryw ei afiechyd, gan asesu’n gyflym pa mor effeithiol yw’r therapi. Yn y dyfodol, mae gwyddonwyr yn gobeithio y bydd y biofarcwyr hyn hefyd yn helpu i ganfod afiechydon ac adnabod cleifion sydd mewn perygl o ddatblygu afiechyd.

Mae metaboledd glwcos uchel – sy’n rhybudd posibl o diwmor neu’n rhybudd o gelloedd annormal eraill - yn enghraifft o fiofarciwr delweddu moleciwlaidd sy’n cael ei ddefnyddio gan feddygon ar hyn o bryd.

Triniaeth wedi'i Phersonoli

Mae meddygaeth niwclear a delweddu moleciwlaidd ar flaen y gad o ran triniaeth wedi’i phersonoli ar gyfer canser a chlefyd y galon. Mewn gofal sydd wedi'i bersonoli, mae’r driniaeth yn cael ei phennu ar sail marcwyr biocemegol penodol a geir yn y claf a nodweddion ei glefyd unigol. Y nod yw adnabod cleifion ar gyfer therapïau penodol a gwneud y gorau o ymateb cleifion i driniaeth, gan hefyd leihau’r sgil-effeithiau.

Uned Sganio Symudol PET/CT - Abertawe

Bydd yr Uned Sganiau Tomograffeg Allyrru Positronau - Tomograffeg Gyfrifedig Symudol (a fydd wedi'i lleoli y tu allan i Neuadd Crush yn Ysbyty Singleton ar ddydd Iau/dydd Gwener) yn darparu sganiau PET/CT ar gyfer Byrddau Iechyd Prifysgol Bae Abertawe a Hywel Dda. Bydd y gwasanaeth hefyd ar gael i rai cleifion yn ardal Bwrdd Iechyd Prifysgol Cwm Taf Morgannwg. Ceir mwy o wybodaeth yma.


Gwybodaeth i Gleifion & Lawrlwythiadau

Beth yw Sgan Esgyrn Isotop? W.NM.PL.012r4_CYM

Sgan Esgyrn - Holiadur Cyflym W.NM.PL.013r3_CYM

Beth yw sgan MUGA? W.NM.PL.015r3_CYM

Beth yw sgan Darlifiad Myocardiaidd (Calon)? W.NM.PL.016r3_CYM

Beth yw sgan Gorffwys Darlifiad Myocardiaidd (Calon)? W.NM.PL.017r3_CYM

Cyfarwyddiadau Cleifion W.NM.PL.018r3_CYM